فوری: شیوه جدید پرداخت کالابرگ آبان ۱۴۰۴ اعلام شد
در آستانه آغاز مرحله پنجم کالابرگ الکترونیکی، پرسشها و گمانههایی درباره احتمال تغییر در شیوه اجرای طرح، حذف برخی خانوارها و جابهجایی تمرکز سیاست دولت از افزایش اعتبار به مهار قیمت کالاهای اساسی، فضای ذهنی بسیاری از خانوارهای یارانهبگیر را با ابهام روبهرو کرده بود. اکنون با اعلام ادامه پرداختها و بررسی الگوی جدید، بخشی از این نگرانیها برطرف شده است.
با نزدیک شدن زمان اجرای مرحله تازه کالابرگ، جمعیت مشمول طرح در انتظار پاسخ به پرسشهای مهمی درباره آینده این سیاست حمایتی بود. احتمال بازنگری در پرداختها و نگرانی از اثر آن بر هزینههای خانوار، موجب شده بود بحث اصلاح در مدل قبلی از ماه مهر به شکل جدیتری دنبال شود؛ هرچند چهار مرحله پیشین بهطور کلی با رضایت نسبی همراه بود اما رشد مداوم قیمتها، ارزش واقعی یارانه را کاهش داده بود.
ساختار کلی طرح؛ اعتبار و کالاهای تحت پوشش
طرح کالابرگ الکترونیک به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاست حمایتی دولت چهاردهم از یازدهم اسفند ۱۴۰۳ به صورت گسترده اجرا شد. در این قالب، دهکهای اول تا سوم ماهانه ۵۰۰ هزار تومان و گروههای دیگر بسته به مرحله اجرای طرح حدود ۳۵۰ هزار تومان اعتبار دریافت میکردند. این مبلغ تنها برای خرید کالاهای ضروری در فروشگاههای طرف قرارداد قابل استفاده بود. سبد کالای مشمول معمولاً شامل ۱۱ قلم کالای اساسی همچون لبنیات، مرغ، تخممرغ، برنج، روغن، شکر، قند، حبوبات و در برخی دورهها گوشت منجمد بود.
فشار تورمی و آغاز بحث تغییر مدل
به استناد گزارشهای رسمی، تورم بالای ۳۰ درصد طی ماههای اخیر باعث شد کارآمدی الگوی فعلی زیر سؤال برود. مبلغ ثابت یارانه دیگر توان خرید سابق را نداشت و همین موضوع، زمینه طرح گزینههایی مانند افزایش اعتبار، تغییر شیوه پرداخت یا محدود کردن مشمولان را فراهم کرد. در چنین شرایطی، دولت، مجلس و وزارت رفاه به سمت راهکارهایی مبتنی بر تثبیت قیمت و استفاده از ارز ترجیحی حرکت کردند.
جهتگیری جدید دولت و مجلس
وزیر رفاه اعلام کرده است که طرح تازه بر پایه مهار قیمتها در حال نهایی شدن است و برای تحقق این هدف، لازم است کالاهای اساسی با قیمت پایه دو ماه پیش خریداری و ذخیره شوند تا نوسانات بازار به مصرفکننده منتقل نشود. در همین راستا، سخنگوی دولت نیز تأکید کرده است که مدل کنونی پایداری لازم را ندارد و باید از الگوهای کنترل قیمت دهههای گذشته الهام گرفت. او همچنین اعلام کرد اعتبار مرحله پنجم تأمین شده و پرداختها برای هفت دهک نخست ادامه خواهد یافت.
مجلس نیز با دولت توافق کرده است که کالاهای مشمول باید بر اساس نرخ ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی عرضه شوند تا ثبات قیمت برای مصرفکننده تضمین شود، حتی اگر قیمتها در بازار آزاد تغییر کند.
جمعبندی وضعیت مرحله پنجم در آبان ۱۴۰۴
ارزیابیها نشان میدهد که مرحله پنجم در آبان ۱۴۰۴ بدون حذف خانوارهای دریافتکننده اجرا خواهد شد. با این حال، جهتگیری کلی طرح از افزایش بیشتر اعتبار به سمت تثبیت قیمت کالاهای اساسی تغییر کرده است. جزئیات فنی شامل شیوه تأمین کالا، نحوه محاسبه قیمت و سازوکار الزام فروشگاهها به رعایت نرخ مصوب همچنان در حال نهایی شدن است، اما هدف اصلی دولت حفظ قدرت خرید واقعی خانوارهای مشمول اعلام شده است.
