مهم: دولت نرخ جدید بنزین سهمیهای را اعلام کرد
دولت با پایان دادن به شایعات مرتبط با افزایش نرخ بنزین اعلام کرده است که قیمتهای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی فعلاً تغییر نخواهند کرد؛ اقدامی که موجب کاهش نگرانیها و ایجاد آرامش نسبی در بازار و میان مردم شد.
پس از دورهای طولانی از گمانهزنی درباره آینده قیمت سوخت، سرانجام دولت موضع رسمی خود را مشخص کرد. سخنگوی دولت با ارائه توضیحات تازه اعلام داشت که هیچ برنامهای برای دست بردن در نرخهای فعلی بنزین سهمیهای وجود ندارد، اما تصمیمگیری در خصوص وضعیت بنزین خودروهای دولتی، گرانقیمت و مناطق آزاد در دستور بررسی قرار دارد؛ موضوعی که میتواند نشانه آغاز تغییرات ساختاری در سیاستهای سوختی باشد.
تثبیت قیمتهای سهمیهای
فاطمه مهاجرانی در تشریح آخرین تصمیمات گفت که قیمت بنزین در قالب سهمیه مردم ثابت باقی میماند و همان نرخهای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی ادامه خواهد داشت. او همچنین بیان کرد که جزئیات مربوط به قیمتگذاری سوخت برای خودروهای خاص و دولتی هنوز به جمعبندی نرسیده و زمان اجرای احتمالی این تغییرات بعداً اعلام خواهد شد. به گفته وی، شروع اصلاحات از نهادهای دولتی خواهد بود تا بخش عمومی کمترین فشار را تحمل کند.
آغاز اصلاحات از بدنه دولت
جعفر قائمپناه نیز پیشتر اشاره کرده بود که هرگونه تغییر در نرخ حاملهای انرژی ابتدا در بخش دولتی اعمال میشود؛ چه در زمینه مصرف برق و گاز ادارات و چه در حوزه مصرف بنزین. این رویکرد بیانگر آن است که دولت میخواهد بار اصلی اصلاحات را از درون خود آغاز کند تا فشار مستقیم به مردم تحمیل نشود.
ابهام درباره نرخ سوم
در حالی که بحثهایی درباره احتمال تعیین نرخ سوم برای بنزین مطرح شده بود، سخنگوی دولت اعلام کرد که این موضوع همچنان در مرحله بررسی قرار دارد و نتیجه نهایی مشخص نیست. رئیسجمهور نیز پیشتر تضمین داده بود که ایجاد هرگونه تغییر در قیمتها بدون اطلاع قبلی مردم انجام نخواهد شد.
تأکید بر تثبیت سهمیهها و مقابله با قاچاق
مهاجرانی با تأکید مجدد بر حفظ سهمیههای موجود یادآور شد که هزینه واقعی تولید بنزین برای دولت بالا است و نمیتوان اجازه داد این فرآورده با قیمت پایین از کشور خارج شود. او مقابله با قاچاق را یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری سوخت دانست، هرچند اذعان کرد که آمار دقیقی از میزان قاچاق در دست نیست. طبق گفته رئیس مجلس، روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر سوخت از کشور خارج میشود که رقمی قابل توجه از تولید روزانه به شمار میرود.
توان پاسخگویی سهمیهها به نیاز اکثر مردم
ارزیابیها نشان میدهد بخش عمدهای از مالکان خودرو با سهمیه فعلی قادر به پوشش مصرف ماهانه خود هستند؛ نزدیک به ۹۵ درصد خودروها با ۶۰ لیتر بنزین یارانهای و ۱۰۰ لیتر بنزین نیمهیارانهای نیازشان را تأمین میکنند. این مسئله نقش مهمی در جلوگیری از تنش اجتماعی و حفظ ثبات بازار سوخت دارد.
مرور تجربه کشورهای نفتخیز
ونزوئلا سالها بنزین را با قیمت بسیار ناچیز عرضه کرد، اما همین سیاست زمینهساز قاچاق گسترده، بحران سوخت و فروپاشی مالی شد؛ حتی سهمیهبندی دیجیتال نیز نتوانست اوضاع را سامان دهد.
در نیجریه حذف ناگهانی یارانهها بارها باعث ناآرامی عمومی شده است و نشان میدهد اجرای اصلاحات بدون اقناع اجتماعی میتواند تبعات سنگینی به همراه داشته باشد.
اندونزی اما با سیاستگذاری هدفمند توانست یارانه سوخت را به اقشار کمدرآمد محدود کند و نرخ آزاد را برای سایر مصرفکنندگان اعمال نماید؛ روشی که به کاهش بار مالی دولت کمک کرده و فشار معیشتی را حداقلی نگه داشته است.
مسیر آینده اصلاحات سوخت در ایران
با توجه به تجربه دیگر کشورهای دارای منابع نفتی، روشن است که اصلاح قیمت سوخت تنها در شرایط شفاف، تدریجی و همراه با عدالت اجتماعی امکانپذیر است. سخنان اخیر مقامهای دولت نشان میدهد که در حال حاضر برنامهای برای افزایش قیمت بنزین وجود ندارد، اما همزمان تلاشهایی برای جلوگیری از اتلاف منابع یارانهای و مهار قاچاق سوخت در جریان است؛ مسیری پیچیده که اجرای موفق آن نیازمند هماهنگی سازمانی، همراهی افکار عمومی و استفاده از ابزارهای نظارتی پیشرفته است.
